Ο ΡΥΘΜΟΣ, ΕΞΗΓΗΜΕΝΟΣ
Σάμπα, Εξηγημένη: Από τις Ρίζες της Μπαΐας στο Σαμπαδρόμιο του Ρίο
Πριν γεμίσει μια παρέλαση Καρναβαλιού ή μια τουριστική σκηνή, η σάμπα γεννήθηκε μέσα από τις αφροβραζιλιάνικες κοινότητες. Να από πού προήλθε ο ρυθμός, εν συντομία.
Δείτε τις ημερομηνίες του Rio Samba Night στο GetYourGuide ↗Αφροβραζιλιάνικες ρίζες, μεταφερμένες από τη Μπαΐα
Οι ρίζες της σάμπα ανάγονται στους ρυθμούς, τους κυκλικούς χορούς και τα τραγούδια με κάλεσμα και ανταπόκριση που οι σκλαβωμένοι πληθυσμοί της Δυτικής και Κεντρικής Αφρικής έφεραν στη Βραζιλία, ιδιαίτερα στη Μπαΐα — παραδόσεις που συχνά εντάσσονται στον ευρύτερο όρο σάμπα ντε ρόντα. Καθώς η μετανάστευση μετέφερε κόσμο από τη Μπαΐα στο Ρίο ντε Τζανέιρο στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα, αυτές οι παραδόσεις ρίζωσαν στις αφροβραζιλιάνικες κοινότητες του Ρίο, ιδιαίτερα γύρω από τα λιμάνια και τις γειτονιές κοντά στην Πράσα Ονζε, μια περιοχή που ιστορικά αποκαλούνταν «Μικρή Αφρική». Αυτό που εκτελείται ως σάμπα στο Ρίο σήμερα είναι προϊόν αυτής της μετανάστευσης και της ανάμειξης, όχι ένα στυλ που γεννήθηκε στο ίδιο το Ρίο.
«Pelo Telefone»: το πρώτο ηχογραφημένο σάμπα
Η ηχογράφηση του 1917 «Pelo Telefone», που αποδίδεται στον Ernesto «Donga» dos Santos, αναφέρεται ευρέως ως το πρώτο samba που ηχογραφήθηκε ποτέ, και αποτελεί χρήσιμο σημείο αναφοράς για το πέρασμα του είδους από τις ανεπίσημες συγκεντρώσεις σε αυλές στην αναδυόμενη βιομηχανία λαϊκής μουσικής της Βραζιλίας. Στις δεκαετίες που ακολούθησαν, το samba ανέπτυξε αρκετούς διακριτούς κλάδους — το samba-enredo (γραμμένο για τις παρελάσεις του Καρναβαλιού), το samba de gafieira (για χορό τύπου σάλας) και το pagode (ανεπίσημο, κοινωνικό ύφος με κιθάρα και κρουστά), μεταξύ άλλων — όλα απόγονοι του ίδιου αφροβραζιλιάνικου ρυθμικού πυρήνα, αλλά διαμορφωμένα για διαφορετικά περιβάλλοντα, από τις αίθουσες χορού και τα πάρτι σε αυλές μέχρι τη λεωφόρο του Καρναβαλιού.
Σχολές σάμπας: κοινοτικά σωματεία, όχι σχολεία
Παρά το όνομά της, μια escola de samba («σχολή σάμπα») δεν είναι εκπαιδευτικό ίδρυμα — είναι μια γειτονιά-κοινότητα που χτίζεται γύρω από τη μουσική, τον χορό και την προετοιμασία του Καρναβαλιού, συχνά με ρίζες σε μια συγκεκριμένη εργατική συνοικία. Η πρώτη, η Deixa Falar, ιδρύθηκε στη γειτονιά Estácio του Ρίο το 1928· πολλές ακολούθησαν, η καθεμία αναπτύσσοντας τα δικά της χρώματα, τον δικό της ύμνο και τη δική της ταυτότητα. Οι σημερινές μεγαλύτερες escolas είναι πολύπλοκοι οργανισμοί που λειτουργούν όλο τον χρόνο με χιλιάδες μέλη, και η ετήσια παρέλασή τους στο Καρναβάλι είναι το αποτέλεσμα μηνών προβών, κατασκευής κοστουμιών και πρωτότυπης σύνθεσης τραγουδιών — ένα εγχείρημα πολύ μεγαλύτερο από ό,τι υποδηλώνει η φράση «σχολή σάμπα» στους περισσότερους επισκέπτες που έρχονται πρώτη φορά.
Το Sambadrome: μια λεωφόρος παρελάσεων κατασκευασμένη ειδικά για τον σκοπό αυτό
Το Σαμποδρόμιο του Ρίο — γνωστό στα αγγλικά ως Sambadrome και επισήμως ως Marquês de Sapucaí — είναι μια σκοπούμενη λεωφόρος παρελάσεων με κερκίδες εκατέρωθεν, σχεδιασμένη από τον Βραζιλιάνο αρχιτέκτονα Όσκαρ Νίεμαϊερ και εγκαινιασμένη το 1984. Υπάρχει αποκλειστικά για να φιλοξενεί τις κορυφαίες escolas de samba καθώς παρελαύνουν και διαγωνίζονται κατά τη διάρκεια του Καρναβαλιού, με κάθε σχολή να λαμβάνει συγκεκριμένο χρονικό περιθώριο για να παρουσιάσει το θέμα, τα κοστούμια, τα άρματά της και το τραγούδι samba-enredo στην κριτική επιτροπή. Εκτός περιόδου Καρναβαλιού, το Σαμποδρόμιο παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανεκμετάλλευτο για τον αρχικό του σκοπό — ένας λόγος που η πραγματική εμπειρία σάμπα των περισσότερων επισκεπτών στο Ρίο προέρχεται από μια οργανωμένη παράσταση και όχι από την ίδια τη λεωφόρο των παρελάσεων.
Ένα όνομα, πολλά στυλ σάμπα
Το «Samba» σήμερα καλύπτει μια τόσο ευρεία οικογένεια ειδών που μία μόνο λέξη δεν αρκεί για να την περιγράψει πλήρως — το δυναμικό, γεμάτο κρουστά samba-enredo που γράφεται για τις παρελάσεις του καρναβαλιού ακούγεται ουσιαστικά διαφορετικό από το πιο προσωπικό, με οδηγό την κιθάρα, samba που παίζεται σε ένα μικρό μπαρ του Ρίο, ή από το πιο απαλό samba de gafieira, φτιαγμένο για χορό ζευγαριών σε στιλ σάλας. Μια παραγωγή λαϊκού φολκλόρ για επισκέπτες συνήθως κλίνει προς τον πιο ηχηρό, σύνολο, παραπλήσιο της παρέλασης τύπο, αφού είναι σχεδιασμένη να γεμίζει τη σκηνή με κοστούμια και χορογραφία — αξίζει να το γνωρίζετε αν περιμένετε το πιο ήσυχο, πιο συζητητικό samba που θα ακούγατε σε ένα μικρό γειτονικό μπαρ.